Stan wojenny. W 40. rocznicę wprowadzenia

Za kilka dni minie czterdziesta rocznica jednego z najważniejszych wydarzeń w najnowszej historii Polski. 13 grudnia 1981 roku decyzją Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego (WRON) wprowadzono na obszarze całego kraju stan wojenny. Większość mieszkańców Kęt dowiedziała się o tym w mroźny niedzielny poranek. Spora część z nich w pierwszej chwili mogła tej zmiany nie zauważyć. Miasto budziło się do życia pośród codziennej krzątaniny, porannych obowiązków związanych z przygotowaniem śniadania czy wyjściem do kościoła. Powodem do niepokoju mogły być głuche telefony, ale w PRL-u luksus ten dotyczył niewielu, a problemy z łącznością nie były rzadkie. Muzyka poważna dobiegająca z głośników radiowych wydawała się dziwna o tej porze, ale mało kto zwracał na to uwagę. Dopiero włączenie telewizji czy wyjście na zewnątrz uświadomiło mieszkańcom, że obudzili się w nowej rzeczywistości.

Czołgi na ulicach w czasie stanu wojennego, domena publiczna

O cwelichach, drelichach i handlarzach domokrążnych w Kętach i Andrychowie

Od połowy XIX wieku handel domokrążny, polegający na chodzeniu „od miejsca do miejsca, od domu do domu, bez stałego stanowiska do sprzedaży” był mocno ograniczany na terenie Galicji. Wszystko za sprawą ustawy z 4 września 1852 roku. Wędrowni „przedsiębiorcy” musieli ubiegać się o stosowne pozwolenia i spełniać odpowiednie warunki. Pewnymi przywilejami mogli jednak cieszyć się mieszkańcy Kęt i Andrychowa.

Eksponat miesiąca - kafel ceramiczny z zamku Wołek RMP/862

Kafel ceramiczny z zamku Wołek
RMP/862

 

W tym miesiącu prezentujemy kafel ceramiczny zielono szkliwiony zdobiony dekoracją geometryczną i roślinną, pochodzący z zamku Wołek. Dzięki staraniom muzealników udało się posiadane przez nas fragmenty kafla zrekonstruować. Szczególe podziękowania przesyłamy Pani archeolog Jadwidze Olbrot za wszystkie konsultacje merytoryczne i techniczne.

Święty Walenty - patron nie tylko zakochanych

Św. Walenty z ołtarza cechu krawców w Kętach 1664 r.

Już w niedzielę Walentynki – święto zakochanych, których patronem jest św. Walenty, ale to nie jedyna jego funkcja.

O samej postaci niewiele wiadomo. W Martyrologium Rzymskim wzmiankowany jest dwukrotnie jako biskup Terni oraz jako kapłan ścięty w czasie prześladowań za panowania cesarza Klaudiusza II Gockiego (miało się to stać 14 lutego 269 r.). Mimo tak niewielu informacji kult świętego rozwijał się dość szybko i już w IV w. w miejscu jego pochówku na polecenie papieża Juliusza I wzniesiono bazylikę.

Koniec okupacji hitlerowskiej w Kętach

 
28 stycznia mija 76 lat od oswobodzenia Kęt spod okupacji hitlerowskiej. W zeszłym roku o tej porze w Muzeum im. Aleksandra Kłosińskiego w Kętach o tych wydarzeniach i znaczeniu słowa wyzwolenie opowiadał profesor Uniwersytetu Śląskiego, dr hab. Lech Krzyżanowski. Tym razem chcemy przypomnieć – za zgodą autora – tekst Marcina Dziubka, „Koniec okupacji hitlerowskiej w Kętach”, który ukazał się w XVIII numerze „Almanachu kęckiego” (2014).

Kęty w „Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”

 
„Dobrze zabudowane i schludne miasto...” – taką informację o Kętach znajdziemy w „Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” z 1883 r. Wpis dotyczący naszego miasta jest swoistą podróżą przez historię, choć trzeba przyznać, że bardziej współczesne badania zweryfikowały niektóre z przedstawionych tu faktów. Niemniej hasło „Kęty” w owym słowniku jest warte poznania, dlatego tutaj je przytaczamy:

Szopka w Kętach. Ze wspomnień Ambrożego Grabowskiego

Pandemia koronawirusa sprawia, że te święta będę inne niż wszystkie. Wielu z nas spędzi je zapewne w węższym niż zwykle rodzinnym gronie, nie wiadomo, czy spotkamy kolędników. Dlatego w tym trudnym okresie wracamy do „Wspomnień” Ambrożego Grabowskiego i przytaczamy fragment dotyczący szopki w Kętach. 

Śladem kęckiego neogotyku - z wizytą u Klarysek od Wieczystej Adoracji

 

Pocztówka z widokiem na ul. Kościuszki i klasztor Sióstr Franciszkanek,
okres międzywojenny. Sygn. MK/H/1569

9 czerwca 1880 r. ks. bp Albin Dunajewski wyraził zgodę na osiedlenie się sióstr kapucynek w Kętach. Był to drugi klasztor sióstr na ziemiach polskich, macierzysty właśnie zmagał się z niechęcią władz rosyjskich. Jeszcze w listopadzie tego samego roku hr. Jadwiga Husarzewska, kanoniczka sabaudzka nabyła parcelę od p. Heleny Jasińskiej o powierzchni pół morga. Na działce ulokowanej na obrzeżach miasta, w cichej i spokojnej okolicy, znajdował się budynek starej poczty z przyległym do niej małym domkiem.

Zbudowali dworzec kolejowy...

Karta pocztowa „Pozdrowienia z Kęt” z ok. 1905 r. przedstawia budynek dworca kolejowego z peronem od strony południowej (od strony torów kolejowych). Pocztówka czarno-biała w układzie poziomym, sygn. MK/H/3233.

Kryminalne zagadki sprzed lat: sprawa Jakuba Mamicy z Bulowic

Wielkie zbrodnie, afery i mniejsze występki od zarania rozgrzewały opinię publiczną. Informacje o mordercach, stręczycielach, oszustach i ofiarach zawsze trafiały na pierwsze strony gazet. Widać to także na naszym „podwórku” – wszak jedną z najpoczytniejszych rubryk „Kęczanina” do dziś pozostaje Kronika Policyjna. Z jednej strony potępiamy wyrządzone zło, domagając się sprawiedliwości, z drugiej – trudno nie przyznać, że jest coś fascynującego w podążaniu tropem sensacji, rozwikływaniu zagadek.

Boże Ciało

Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Pańskiej (w tradycji ludowej nazywana jest Bożym Ciałem) została ustanowiona przez Kościół katolicki na pamiątkę Ostatniej Wieczerzy oraz zmiany chleba i wina w Ciało i Krew Jezusa Chrystusa.

Na 30-lecie samorządu

Upadek komunizmu przyniósł znaczące zmiany w życiu mieszkańców Gminy Kęty. Jedną z nich było oczywiście przywrócenie samorządu terytorialnego, którego tutejsze tradycje sięgały średniowiecznych początków miasta. Wprowadzona w 1990 r. ustawa o samorządzie dawała gminom samodzielność w podejmowaniu decyzji dotyczących m.in. zarządzania majątkiem, oświaty, kultury, sportu, zagospodarowania przestrzennego czy ochrony środowiska.

Karola Wojtyły związki z Kętami

Bliskość Wadowic, „miasta, w którym wszystko się zaczęło”, sprawia, że Jan Paweł II w świadomości mieszkańców gminy Kęty zajmuje szczególne miejsce. On sam – nim zasiadł na tronie Stolicy Apostolskiej – w Kętach bywał wielokrotnie, czy to podczas wizytacji kanoniczych, czy przy okazji innych uroczystości. Zapewne bywał tu także prywatnie, z rodziną; musiał spoglądać na Kęty ze szczytów Beskidu Małego, po którym tak bardzo lubił wędrować.

Majówki

Obecna sytuacja epidemiologiczna uniemożliwia nam normalne życie. Zachęcamy jednak do indywidualnego rozwoju intelektualno-duchowo-fizycznego. W tym tekście chciałabym w skrócie przybliżyć historię nabożeństw majowych, potocznie zwanych majówkami oraz zaproponować kilka miejsc w Kętach i okolicy, które warto odwiedzić, zarówno w celach turystycznych jak i pobożnościowych.

Kapliczka w Witkowicach - źródło: www.witkowice.com

Polski Dürer

Paweł Steller

Paweł Steller był wybitnym artystą grafikiem, znanym zarówno w kraju, jak i za granicą. Nazywano go „polskim Dürerem” lub „śląskim Skoczylasem”. Dziś, 23 stycznia, mija 125. rocznica jego urodzin.

Ale LIPA!

   Od dawna drzewom przypisuje się cudowne właściwości. W wielu religiach nadawano poszczególnym gatunkom różne moce, łącznie braniem ich za święte. Wśród dawnych wierzeń słowiańskich szczególnymi względami darzono dęby i lipy. Te pierwsze kojarzono z siłą i trwałością, zaś drugie chwalono za miododajne kwiaty i właściwości lecznicze. Również Kęt miały swoje drzewo, które było tak słynne, że doczekało się szczególnej adoracji i pamięci wśród mieszkańców miasta. Ba, wystawiono mu nawet własny pomnik. Tym drzewem jest słynna lipa, pod którą obozowały wojska Jana III Sobieskiego pod wodzą hetmana Mikołaja Sieniawskiego w sierpniu 1683 r. maszerujące na odsiecz Wiedniowi. Batalia wiedeńska była wspaniałym zwycięstwem nad Turkami oblegającymi stolicę austriacką, a Jan III Sobieski okrył się sławą wielkiego wojownika. Droga wojsk polskich wiodła przez dwa szlaki. Pierwsze oddziały, w tym pancerne, podążały przed siłami głównymi Sobieskiego szlakiem z Krakowa na Cieszyn przez Kęty. Król i pozostałe wojsko szedł drugim traktem z Krakowa na Górny Śląsk na Tarnowskie Góry. 

Nowe granice

We wrześniu 1939 r. w trakcie działań wojennych na terenach zajętych przez wojska niemieckie funkcjonowała administracja wojskowa. Zmiany nastąpiły w październiku. Po zawarciu traktatu o granicach i przyjaźni pomiędzy III Rzeszą a ZSRR oraz ostatecznym podziale ziem polskich pomiędzy obu okupantów wprowadzono nowy podział administracyjny. 

Granica na Sole, 1939 r., Zbiory MAKK, sygn. MAKK/H/5640

100. rocznica powstań śląskich

W tym roku wspominamy 100. rocznicę wybuchu I powstania śląskiego. Rozpoczęło się w nocy z 16 na 17 sierpnia 1919 r. w północnej części powiatu pszczyńskiego i objęło powiaty: katowicki, lubliniecki, pszczyński, rybnicki, tarnogórski i część raciborskiego. Oświęcim jako miasto znajdujące się przy granicy z Górnym Śląskiem, został wciągnięty w działania związane z powstaniami i plebiscytem. Zaangażowanie militarne w wojnę z Rosją sowiecką na wschodzie kraju uniemożliwiło rządowi polskiemu oficjalne poparcie.

Zgromadzenie podczas przemówienia Romana Mayzela, prezesa oddziału Towarzystwa Obrony Kresów Zachodnich w Oświęcimiu.

Pocztówkowy szał

Rozpoczęły się wakacje, sezon wyjazdów, wczasów, wycieczek, kolonii. Będziemy podróżować po kraju i nie tylko. Zapewne zrobimy tysiące zdjęć, które później zrzucimy na pamięć przenośną i  już ich więcej nie zobaczymy. A gdyby tak kontynuować tradycję naszych rodziców czy dziadków i z podróży wysłać do rodziny jakąś pocztówkę? Wszak nucimy jeszcze czasem pod nosem słowa wyśpiewane przez Grzegorza Markowskiego w  Autobiografii: Pocztówkowy szał, każdy z nas ich pięćset miał, zamiast nowej pary jeans.

Jezioro Międzybrodzkie, MK/H/2227

Z miłości do historii...

18 maja obchodzimy Międzynarodowy Dzień Muzeów. To święto ustanowione w 1977 roku przez działającą przy UNESCO Międzynarodową Radę Muzeów. W ostatnich latach o wydarzeniu zrobiło się głośno za sprawą organizowanej nie tylko w Polsce Nocy Muzeów. Instytucje (muzea, skanseny, izby regionalne) przygotowują wtedy dla zwiedzających mnóstwo atrakcji. Kęcka odsłona imprezy odbędzie się w najbliższą sobotę (18 maja) i wspólnie z Chorągwią Żywiecką – bractwem rycerskim postaramy się zapewnić Wam mnóstwo frajdy! Święto muzealników jest też dobrą okazją do tego, by przybliżyć Czytelnikom pracę placówki mieszczącej się w kamienicy Rynek 16.